Hoe meer je hoort, hoe beter je wil horen

Ik zit in de trein van Utrecht naar Rotterdam. Als we de eindbestemming naderen en verschillende reizigers zijn opgestaan om richting de uitgang te wandelen, stopt de trein plotseling. Na vijf minuten klinkt er gekraak door de intercom, gevolgd door een mededeling van de conducteur: ‘Dames en heren, op last van de brandweer mogen we voorlopig niet naar de perrons. We weten nog niet hoe lang dit gaat duren, excuses voor het ongemak’.

De mededeling wordt nog een aantal keer omgeroepen, steeds krijgen we er extra informatie bij. Het wordt al snel duidelijk: dit gaat nog even duren. Ik kijk door het raam en kan het perron bijna aanraken, maar nét niet. Vertraging is altijd vervelend, maar het wordt extra zuur als je er bijna bent. Als je bijna de finish bereikt, maar net voor het eindpunt struikelt. Als je de gouden plak kan pakken, maar op een millimetertje misgrijpt. Had ik deze vertraging minder erg gevonden als ik al op Utrecht gestrand was? Als Rotterdam nog lang niet in zicht was geweest? Ja, want dan had ik geen enkele verwachting gehad. Dan had ik me neergelegd bij het niet bereiken van mijn bestemming en had ik er het beste van gemaakt in Utrecht.

Niets horen schept zekerheid
Het doet me denken aan een programma dat ik laatst zag; De Wachtkamer, waarin de zwaar slechthorende Monique gevolgd wordt. Ze staat voor een lastige keuze: wel of geen Cochlear Implantaat(CI)? Een van de argumenten die Monique aandraagt om geen CI te nemen, is dat doof zijn haar ook een stukje zekerheid geeft. Het is voor de buitenwereld immers heel duidelijk dat ze weinig of niets kan horen. Terwijl je als slechthorende vaak overschat wordt en op je tenen loopt om alles goed mee te krijgen. Zal zij dus wel gelukkiger zijn als ze weer geluid kan waarnemen? Of maakt ze het zichzelf juist moeilijker? Veel mensen kunnen zich nauwelijks voorstellen waarom zij geen CI zou willen. Als je de kans krijgt om beter te horen, dan is het toch vanzelfsprekend dat je daar voor gaat?!

Het is nauwelijks voor te stellen hoe slecht ik hoorde vóór mijn CI. Maar wat ik me nog heel goed kan herinneren, is dat ik me erbij neerlegde dat ik in veel moeilijke luistersituaties niks meer hoorde. Als er een groepsgesprek werd gevoerd, verstond ik vrijwel niets. Ik lachte schaapachtig en wist precies op de juiste momenten te knikken of lachen zodat ik niet onaardig overkwam. Ik had geen verwachtingen meer, en was al blij als ik dan toch nog een woordje kon oppikken. Bellen deed ik ook niet meer; mijn mobiel gebruikte ik alleen om te WhatsAppen of internetten. Niemand verwachtte nog van mij dat ik kon bellen, mijn telefoon rinkelde steeds minder. En op mijn werk had ik op ten duur zelfs geen vaste telefoon meer. Collega’s en klanten wisten dat ze mij niet konden bellen. Hoe verdrietig ook, het gaf mij wel zekerheid. Ik hoorde het niet en deed ook geen poging meer. Oftewel; ik bleef gewoon hangen op het station Utrecht en accepteerde dat.

De gretigheid van een goed vooruitzicht
Natuurlijk was dit geen situatie waar ik erg gelukkig van werd, maar godzijdank kon ik ondertussen reikhalzend uitkijken naar het moment waarop ik in aanmerking zou komen voor een CI. Er was licht aan het einde van de tunnel. Straks zou alles weer anders zijn en zou ik weer veel meer horen. Die droom is uitgekomen. Met mijn CI hoor ik weer ongelooflijk veel. Ik zou het echt voor geen goud meer willen missen. Maar wat ik niet van tevoren kon bedenken, is dat beter horen ook een hebberige, perfectionistische keerzijde heeft. Want hoe meer je hoort, hoe beter je wil horen.

In de eerste maanden, tijdens de revalidatie periode, maakte ik een vliegende start. Ik kreeg ontzettend veel nieuwe geluiden te verwerken en was bijna dagelijks verbaasd over wat ik allemaal weer kon horen en verstaan. Ook kon ik weer muziek luisteren en dat ging elke keer wat beter. Op een gegeven moment ging ik niet meer de deur uit zonder mijn MP3-speler en toebehoren. In het eerste jaar ervoer ik alleen maar verbeteringen, mijn gehoor ging met sprongen vooruit. Maar er kwam natuurlijk een moment dat ik uitgerevalideerd was. Ik had alles eruit gehaald wat erin zat. Dit is het.

Nu, weer een jaar later, betrap ik mezelf erop dat ik steeds vaker stilsta bij momenten waarop mijn gehoor nog te wensen overlaat. Als ik op mijn werk niet optimaal kan bellen met klanten, als ik in een drukke kroeg niet kan verstaan wat een leuke man tegen me zegt, als ik achterin de auto geen flauw idee heb wat er voorin wordt besproken of als ik tijdens de lunch met collega’s het idee heb dat iedereen ineens een andere taal spreekt.

Gelukkig zijn daar weer extra hulpmiddelen voor. Op mijn werk heb ik inmiddels een headset met ringleiding, zodat ik beter kan bellen. En met mijn nieuwe Roger Pen (soloapparatuur van Phonak) kan ik in rumoer beter verstaan, hoor ik in de auto vrijwel alles weer en kan ik zelfs zonder ondertiteling het nieuws letterlijk volgen. Het is toch geweldig dat al deze oplossingen er zijn! Toch knaagt er nog iets…

De bionische mens, de betere mens?
Het gevaar is, volgens de Amerikaanse filosoof Michael Sandel, dat we teveel van techniek gaan verwachten. Maar techniek is slechts een hulpmiddel. In de aflevering ‘De bionische mens’ van het programma ‘De Volmaakte Mens’ zegt Sandel: ‘Met biotechnologie veranderen we onszelf om te passen in de door ons gecreëerde wereld en sociale rollen in plaats van te bespreken en ter discussie te stellen of we het systeem op een rechtvaardige manier ontworpen hebben’.

‘Als we biotechnologie zien als een oplossing voor ongelijkheid, achterstand of armoede, leidt het ons af van het kritisch beschouwen van de manier waarop we onze samenleving en economieën hebben ingericht. Het behandelt degenen die niet voldoen, als niet geschikt.’ Als de mens versmelt met techniek, ontstaat er dan een beter mens? vraagt interviewer Bas Heijne aan technisch filosoof Peter-Paul Verbeek. ‘Wat is een beter mens? vraagt Verbeek zich af. ‘Het veronderstelt de gedachte dat je weet wanneer iemand beter is. Als hij langer leeft, als hij intelligenter is of als hij minder vaak ziek is?’

Mijmerend in de stilstaande trein vraag ik me af; zou ik mezelf een beter mens vinden als ik weer net zo goed zou horen als normaal horenden? Heb ik toch nog steeds het gevoel dat ik tekortschiet, ondanks dat ik veel beter kan horen met mijn CI? Is het niet de techniek an sich is die mij uiteindelijk gelukkig maakt, maar hangt mijn geluk nog steeds af van het beeld dat ik heb van de perfect horende mens? Wordt het nu niet eens tijd om dat beeld te herstellen en te accepteren dat ik goed ben zoals ik ben? De trein rijdt weer verder, ik heb mijn bestemming bereikt.

Kijktips!

Ben je nieuwsgierig geraakt naar de programma’s die ik bespreek? Je kunt ze terugkijken op internet:

De Wachtkamer
Aflevering woensdag 15 juli 2015

De Volmaakte Mens
Aflevering 4: de bionische mens

Mijn tweede verjaardag

indexMorgen heb ik wat te vieren. Dan is het twee jaar geleden dat ik met gepaste zenuwen op een ziekenhuisbed lag en door het Erasmus MC werd gereden. Op weg naar een nieuwe wereld vol geluid. De reis begon door een diep dal. Want nu hoorde ik al niet veel meer, maar na de operatie was dat zelfs nog minder. Zes weken lang moest ik herstellen en wachten in stilte. Toch voelde ik me van meet af aan als herboren.

Vanaf nu zou alles anders worden. Ja, op het gebied van geluid dan ;). Sinds die onvergetelijke dag op 19 april 2013, toen ik uit de stilte ontwaakte en mijn nieuwe, bionische oor ‘live’ ging, ben ik niet meer gestopt met het bewust luisteren en genieten van geluiden. Natuurlijk loop ik nu niet meer te grienen bij elke merel die ik hoor en knuffel ik niet met de koffiemachine omdat hij ineens allemaal gezellige piepgeluidjes maakt. Maar ik ervaar bijna dagelijks een klein moment waarop ik bewust stilsta bij wat ik hoor. Dan lach ik van oor tot oor.

Bijvoorbeeld als…
…ik Under the Bridge van de Red Hot Chili Peppers na jaren weer eens luister, alle geweldige details hetzelfde klinken als 18 jaar geleden en ik vervolgens bijna tegen een lantarenpaal fiets van vreugde. Als ik mijn sleutels voor de zoveelste keer laat vallen, maar ik ze niet meer verlies omdat ik ze hoorde vallen. Als ik met klamme handjes een klant opbel met een vaste telefoon en haar vervolgens volledig kan verstaan. Als ik hardloop en Faithless door mijn mp3-speler knalt én ik ook nog mijn coach op de app kan horen zeggen: “Lekker bezig, je hebt er alweer 10 kilometer opzitten!”. Als ik een interview heb opgenomen, het zelf kan terugluisteren en overtikken. Als ik een saxofoon, piano, gitaar en viool kan onderscheiden tijdens een optreden en daar ook nog een zanger doorheen hoor. Ok, die kan ik dan niet helemaal verstaan, maar toch!

Natuurlijk zijn er genoeg momenten waarop horen een uitdaging blijft. Maar nu is het feest! Ik hang de slingers op, zet de muziek aan. En geniet van het geluid van een knallende fles bubbels, het inschenken van een glas en het klinken van de flûtes

Een waterdicht avontuur

Cuba – 3 september 2014 – Het is weer een zonovergoten dag in Viñales. Vandaag worden we getrakteerd op een dagje goddelijk strand in Cayo Levisa. Om op het paradijselijk eiland te geraken, moeten we eerst de bus in. Na een lange, hobbelige weg vol gaten en plassen komen we aan bij de boot. Nog een half uurtje varen en dan mogen we ons overgeven aan het grote genieten.

De hitte neemt toe. En met het stijgen van de temperatuur stijgt de behoefte aan een frisse duik in die strakblauwe zee. We meren aan en haasten ons naar de strandstoelen. De rugzakken ploffen neer en iedereen ontdoet zich in razend tempo van zijn kleren. Mijn reisgenoten rennen als blije kinderen het water in. SAM_1253Maar voor mij begint eerst een ander avontuur: mijn Cochleair Implantaat (CI) mag voor het eerst mee het water in. En dat vergt de nodige voorbereidingen.

Vol spanning open ik mijn etui met: een AquaCase (waterdicht doosje), een AquaMic (speciaal kapje/zendspoel met waterdichte microfoon) én een waterdichte kabel. Gelukkig, ik heb alles bij me…Mijn CI zet ik in de speciale “zwemstand”. En dan mag hij in het doosje. Voor ik het doosje sluit, controleer ik drie keer of alles wel goed zit en echt waterdicht is. Ik plug de waterdichte kabel in het doosje en plak de waterdichte zendspoel op mijn hoofd. Het doosje clip ik aan mijn bikinibroekje. Best bijzonder, je oor op je heupen 🙂

SAM_1270Daar sta ik dan. Klaar om het water in te gaan. Ik hoor de golven omslaan en in de verte kan ik mijn reisgenootjes horen praten. Cool! Ik trek mijn sprintje en ren het water in. Zou hij het echt redden? Met enige aarzeling ga ik volledig kopje onder. Ja, het werkt! Ik kan zwemmen én horen tegelijk. ‘Grappig, het lijkt net of je met een mp3-speler loopt’, zegt een medereiziger. ‘Wat hoor je nu?’, vraagt een ander. Wat leuk al die vragen. Het is geweldig om ook in het water te kunnen kletsen. Het duurt misschien even voordat ie waterdicht is, maar dan heb je ook wat!

SAM_1744Dit feestje mag ik ook voortzetten op snorkeltocht. En daar ontdek ik niet alleen de gezellige kant van het kunnen communiceren in het water, maar ook de noodzakelijke. We gaan met verschillende groepen het water in. Door alle mooie vissen in die geweldige onderwaterwereld, verlies ik de tijd en mijn groep volledig uit het oog. Als ik omhoog kom, zie ik alleen maar vreemden watertrappelen. Gelukkig herken ik wel een van de Cubaanse groepsleiders. Ik vraag hem waar mijn vriendjes zijn en versta kraakhelder wat zijn antwoord is. Vol vreugde klapper ik met mijn zwemvliezen terug naar de groep. Life’s good.

Wie mooi wil zijn…wil ook wat horen

Mensen met gehoorapparaten, een CI of een ander hoorhulpmiddel zullen het volgende wellicht herkennen; de tweestrijd die voorafgaat aan een bezoekje aan de sauna, kapper of schoonheidsspecialist. Je hebt enerzijds heel veel zin in die verwennerij, maar anderzijds geen trek in de ongemakkelijke situaties die daarmee gepaard gaan. Want je hoorapparaat houdt niet van water of vocht en dus moet hij uit. Wat rest is stilte, onzekerheid en ongezelligheid. Het grote genieten is ver te zoeken…En dus laat je de haarpunten van je prachtige haar verder splijten, de mee-eters op je Aardbeineusje doorvreten en vertel je je vriendinnen dat je de sauna helemaal niks vindt omdat je niet van blote mannen houdt.

Natuurlijk zitten er ook wel voordelen aan stilte. Want wat mis je nou werkelijk van de gesprekken in de kapsalon? Is het nieuwswaardig of nuttig om te weten dat het vandaag wéér regent, dat je uitgroei hebt of dat de klant naast je een punt heeft gezet achter de knipperlichtaffaire? Zodoende heb ik me in de aflopen jaren neergelegd bij de stilte in de salon en bewaarde ik de gesprekjes met de schoonheidsspecialiste voor ná de behandeling. Als je er duidelijk in bent en goede afspraken maakt, hoeft het geen enkel probleem te zijn en kun je onder de stoomcabine lekker wegdommelen in zwijgzaamheid.

Maar toch wringt de schoen. Ik lig nooit helemaal op mijn gemak. Want de sereniteit kan abrupt verstoord worden wanneer dat stoomapparaat onaangekondigd uitgaat. Dat wil zeggen, als ik de vooraankondiging weer niet hoor. En ik zit in een voortdurende gespannenheid; zei ze nou iets? Zijn we klaar? Moet ik iets doen? Ik word er ongemakkelijk van.

IMG_20140709_133915Maar vandaag kwam daar verandering in. Want ik mocht voor het eerst de AquaCase uitproberen. Een compact, waterdicht en robuust doosje waar mijn CI in kan. Met een waterdichte kabel en zendspoel. Al zou de schoonheidsspecialist een emmer water over mijn hoofd heen gooien; ik kan blijven horen en hoef niet bang te zijn dat mijn CI beschadigt!

En dus heb ik vanmiddag heerlijk een eind weg geouwehoerd over het zeikweer, vakanties, bruiloften, voetbal, eten en merkwaardige klanten. En ik kreeg de meeste aanwijzingen en vragen probleemloos mee; schoenen uit, stukje hoger liggen, wil je ook je wenkbrauwen epileren? En zo verder. Wat een bevrijding en gezelligheid! Het optimale genieten. Je begrijpt; ik kijk uit naar blote mannen ;).

Elk nadeel heb z’n voordeel

tegeltje-1Wat is nou het grootste nadeel van zo’n CI?’ vraagt een van de deelnemers van de bijeenkomst Een cochleair implantaat iets voor u? Circa tien mensen zitten rondom een grote tafel. Ze dragen allemaal gehoorapparaten, al dan niet ondersteund met extra hoorhulpmiddelen. Ze zitten op het puntje van hun stoel en knijpen hun ogen samen, om zoveel mogelijk informatie te kunnen opnemen. Een schrijftolk typt stug door terwijl spreker Pascal zijn ervaringsverhaal vertelt. Hij draagt al ruim acht jaar een CI en weet alle aanwezigen te inspireren met zijn bijzondere anekdotes.

‘Het grootste nadeel is, dat ik hem heb!,’ lacht Pascal, in antwoord op de gestelde vraag. De gespannen gezichten komen uit hun plooi, en maken plaats voor een aantal voorzichtige glimlachjes. Natuurlijk zou hij liever gewoon goed horen, maar dat is niet aan de orde. En daar is alles mee gezegd. Als tweede ervaringsdeskundige in de zaal, bedenk ik wat de nadelen zijn van mijn CI. Als de batterij op is, hoor ik ineens wel heel erg weinig! Maar ik switch inmiddels in een handomdraai van accu, dus is mijn oor al gauw weer “online”. Ik moet er alleen wel voor zorgen dat ik altijd mijn accu’s oplaad en dat ik de juiste handtas – die waar ik de accu’s in heb gedaan- meeneem. Dat laatste wil nog wel eens verkeerd gaan…

Veel verder dan dat kom ik niet, want ik ben vooral blij en tevreden met mijn bionische oor. In mijn hoorreis heb ik ontdekt hoe bevredigend het werkt om al mijn nieuwe auditieve belevingen te vergelijken met de situatie vlak vóór mijn CI, toen ik heel slecht hoorde. Wat een enorme winst boek ik dan! De belangrijkste les die ik mezelf daardoor bij heb gebracht, is om een situatie altijd vanuit een bepaalde context te beoordelen. Zwaar slechthorende mensen vragen mij vaak “Hoe is het om naar muziek te luisteren met een CI? Volgens mij is dat niks?!” Dan vraag ik hun: wat hoor je nu van muziek? Het antwoord blijven ze me schuldig.

Spreker Pascal is ondertussen mijn baas geworden. Want doordat ik mijn beperking om heb gezet in kracht en wel in vorm van deze blogwebsite, heeft mijn CI er indirect voor gezorgd dat ik een nieuwe baan heb. Mijn schrijftalent en positieve instelling waren mijn nieuwe werkgever niet onopgemerkt gebleven. En zo werd ik in april geheadhund en uitgenodigd voor een gesprek bij Marketing/projectbureau Berengroep. Ik gaf mijn vaste baan op, en sprong in het diepe.

Inmiddels zit mijn proeftijd er op en ben ik helemaal op mijn plek in Bilthoven. Te midden van een hecht, bevlogen en succesvol team, leer ik heel veel nieuwe dingen en maak ik kennis met een bijzondere wereld. Zonder CI, had ik dit pad niet bewandeld. Elk nadeel heb z’n voordeel!

Een jaar later: terug in de samenleving

‘Je mag hier niet doelloos rondlopen’ hoor ik iemand achter me zeggen. Ik kijk achterom, want ik ben nieuwsgierig wie dat zegt. Terwijl ik me omdraai, lacht het imposante Centraal Station van Rotterdam me weer toe. Het duurt niet lang om te ontdekken waar de zojuist uitgesproken woorden vandaan komen. Op twee meter afstand speelt zich een tafereel af tussen een agent en een jongeman. ‘Ik loop hier helemaal niet doelloos rond!’ zegt de jongen terug. Hij draagt zijn pet achterstevoren en kauwt op een kauwgompje. Eén oordopje van zijn mp3 speler bungelt langs zijn linkeroor. Het andere zit nog in zijn rechteroor. Hij kijkt de agent aan op dezelfde manier als ik vroeger naar mijn moeder keek toen ik ontkende dat ik een koekje had gepikt.

Ook agenten hangen wel eens doelloos rond... Foto: Daniel Blok, Flickr
Ook agenten hangen wel eens doelloos rond… Foto: Daniel Blok, Flickr

Vóór 6 maart 2013 maakte ik dit soort situaties nauwelijks mee. Niet dat er toen geen agenten of doelloze jongetjes waren, in tegendeel. Alleen had ik het niet door. Ik zag en hoorde van alles om mee heen, maar ik kon niet verstaan wat er werd gezegd. De wereld buiten 2 meter afstand ging soms volledig langs me heen. Ik realiseerde het (gelukkig) niet altijd, want mijn gehoor ging geleidelijk achteruit. Ik stond er niet bij stil dat goedhorende mensen de gesprekken tussen andere mensen in de trein of in een restaurant wel konden verstaan en ik was vergeten dat zelfs ik het ooit ook kon volgen.

Inmiddels is het alweer een jaar geleden dat ik onder het mes ging en een nieuw oor kreeg. Mijn Cochleair Implantaat heeft me weer met beide benen terug in de samenleving gezet. Nu kan ik af en toe weer eens heerlijk meegenieten met andermans dialogen en me verwonderen over een kortgeknipte huisvrouw die een hele treinreis vol weet te lullen over het effect van zure citroensap op haar gebit.

Natuurlijk volg ik lang niet alles, maar ik volg weer méér en daar gaat het om! Ik kijk uit naar de vele verhalen en geluiden die deze wereld me nog te bieden heeft…

Als het onmogelijke weer mogelijk wordt

Een onderhoudend gesprek voeren, het betreffende interview opnemen, het daarna afluisteren en dan nagenoeg alles terug kunnen horen. Klinkt als muziek in de oren voor iemand die nauwelijks in staat is om te horen wanneer ze geroepen wordt, op amper twee meter afstand. En hoewel ik het ontzettend leuk en interessant vond om te ontdekken wat iemand beweegt en me volledig te laten onderdompelen in zijn of haar kennis en levenservaring, kon ik het interviewen beter aan anderen over laten. Want goed luisteren met een oor dat niet meer mee wilt werken, is knap lastig. Maar toen kreeg ik een nieuw oor…

interviewenEind 2013 leek het me, na ruim zes maanden, weer eens tijd om een oude liefde op te pakken. En zo ging ik bepakt met een noteblok, pen en opnameapparaat op bezoek bij een sociaal psycholoog. Waar begin ik aan? Ik zag mijn spiegelbeeld in de lift en sprak mezelf wat bemoedigende woordjes toe. Het ging waanzinnig goed; ik kon bijna alles volgen wat de beste man zei. Tegelijkertijd had ik moeite om me te concentreren omdat mijn gedachten sprongetjes van geluk maakten: ik versta dit gewoon!

Met klamme handen kwam ik terug op mijn werkplek. Nu nog het echte werk: een uur aan opnamemateriaal terugluisteren en in spanning afwachten wat ik daar daadwerkelijk van kan breien en vooral: horen. Ik plugde het snoertje in mijn CI, drukte op PLAY en het volgende half uur zat ik een potje te grienen achter mijn computer. Want ik kreeg alles haarscherp binnen. Het was niet meer nodig om één zin tien keer terug te luisteren met MAXIMAAL volume, ik hoefde niet meer gefrustreerd de handdoek in de ring te gooien; ik kon aan de slag.

Als je benieuwd bent wat het resultaat is geworden, lees dan het interview ‘Als je wilt begrijpen waarom mensen doen wat ze doen, dan moet je vergelijken’

Rock & Roll

Op een zonnige middag roepen mijn laarsjes met wielen. Of ik ze even uit wil laten. Ik gehoorzaam maar al te graag. En tegenwoordig mag ik daar iets meer voorbereidingen voor treffen; ik pak mijn telefoon en zoek wat leuke muziek uit, stem mijn bionische oor af op het juiste programma en plug mijn snoertje in. Let’s rock and roll!!

2013-08-28-17.06.06Na het rondje langs de Kralingse Plas neem ik even de tijd om naar één van mijn favoriete stukjes Rotterdam te kijken. Het zonnetje schenkt mij haar laatste stralen. Naast mij zit een ouder echtpaar hand in hand met de ogen dicht.

Bijna een half jaar geleden liep ik hier ook, samen met een vriendinnetje langs het water. Het was een stuk kouder, de lente moest nog beginnen. Ik keek uit over de plas en zocht naar antwoorden in de kleine golven die stuksloegen op de stenen. Al mijn onzekerheden over de onherroepelijke chirurgische ingreep liet ik de revue passeren. Nog één keer, want de volgende dag zou ik onder het mes gaan.

Zes maanden en een heleboel indrukken, ervaringen en emoties later, zit ik hier weer en zing ik mee met Jon Allen die in mijn oor het nummer “Happy Now” afspeelt. Happy ben ik zeker, ik ben dolgelukkig!